Brazilie is een land dat net als zijn beroemdste architect Oscar Niemeyer op het utopische af geloof heeft in zijn toekomst.

Brazilië is een krankzinnig groot land; maar ook een opvallend sociaal land. Een land dat net als zijn beroemdste architect Oscar Niemeyer op het utopische af geloof heeft in zijn toekomst.

Dit was slechts een van de opmerkelijk positieve eerste impressies in de tussentijdse briefing in de residentie van Consul-generaal Wieke PIet aan de vooravond van ons vertrek naar Rio. Die overwegend positieve indruk was voor een belangrijk deel ingegeven door ons bezoek aan SESC Pompeia. SESC staat voor Social Service of Commerce en is een sociaal-maatschappelijk instituut dat door het bedrijfsleven wordt gefinancierd, dankzij een speciale wet. In elke staat van Brazilië is een SESC actief op het terrein van sport, gezondheidszorg, onderwijs en cultuur. Een wonderlijke combinatie, in het ordelijk opgedeelde beleidsland Nederland ondenkbaar. Maar hier in Brazilië volstrekt normaal en het lijkt ook nog behoorlijk goed te functioneren.

Zo ook het SESC Pompeia, gevestigd op een voormalig industriecomplex. Stelt U zich voor; midden in Sao Paulo, een terrein als de Westergasfabriek, van verre herkenbaar door een landmark in de vorm van een nieuw ontworpen, betonnen, silo-achtige toren met onderin een zwembad en daarboven een groot aantal sportzalen druk bevolkt met sportende jongeren maar ook met veel ouderen die met elkaar beweging zoeken. Overal daaromheen gebouwen die theaters herbergen, expositiezalen, ateliers, leslokalen en een restaurant dat per dag 4000 goedkope maaltijden uitserveert.

"Educatie is achter al onze activiteiten het leidende principe", legt grondlegger en directeur Danilo Santos de Miranda uit. Dat verhindert intussen niet dat in SESC Pompeia kunst van het allerhoogste niveau is te zien; in meerdere opzichten dus een interessante samenwerkingspartner.

Later op de dag discussiëren we met het Braziliaanse culturele veld over onze verschillende financieringsstelsels voor de cultuur. Onze cultuur leunt zwaar op de overheid waar de Braziliaanse cultuur via de zogenaamde Lei (wet) Rouanet (belastingaftrek) veel meer op private financiering is aangewezen. We komen er achter dat de Lei Rouanet stevig onder vuur staat van het culturele veld. De afhankelijkheid van het bedrijfsleven, dat uit marketingoverwegingen steeds meer kiest voor de populaire cultuur, werkt onrechtvaardigheden in de hand en leidt tot een sluipende erosie van alles wat experimenteel en kwetsbaar is, vinden de critici. Wij leggen uit dat volledige overheidsfinanciering ook niet zonder problemen is. En dat het wat gemengdere stelsel in Brazilië ons juist in positieve zin was opgevallen vanwege de veel bredere maatschappelijke verankering die daarmee gepaard gaat. "Het gaat om de juiste balans"; was de verstandige eindconclusie van de voorzitter waar de Brazilianen en de Nederlanders uiteindelijk goed mee konden leven.

Vanmorgen voor het vertrek naar Rio bezochten we een soort van supergrote kunstschool (alles is hier in jumbo formaat) in een van de vele favela's (krottenwijken) die Sao Paulo rijk is. "We maken hier geen kunstenaars. Kunst is gewoon de enige manier om de in zichzelf opgesloten agressieve kinderen te bereiken en te leren met zichzelf om te gaan", legt de leiding van deze fonkelnieuwe Fabrica de Cultura uit. Daarvan moeten er uiteindelijk negen gebouwd worden, verspreid over de sociaal zwakste wijken van de stad. Wie de toegewijde leerkrachten hier met deze kinderen bezig ziet moet wel van steen zijn om niet stiekem in een hoekje een brok in de keel weg te slikken.