Een advies waarin de Raad in grote lijnen vasthoudt aan de bestaande culturele basisinfrastructuur (BIS) zoals die nog maar drie jaar geleden op advies van de Raad zelf in het leven is geroepen. Maar dan wel een versie die intussen een paar maten gekrompen is. Want de enorme bezuiniging van ruim een kwart van het cultuurbudget wordt bereikt door er bij alle afzonderlijke sectoren en geografische regio’s een ongeveer gelijke hoeveelheid lucht uit te laten lopen. Over de hele linie spreken we dan over een dramatische volumevermindering van ruim dertig procent. Die vermindering wordt vaak bereikt door het vaststellen van normbedragen wat voor de meeste instellingen neerkomt op een buitenmodel kaasschaaf. De oproep van de Staatssecretaris tot scherpe keuzes lijkt de Raad dus goeddeels naast zich neergelegd te hebben. Ik zeg nadrukkelijk 'lijkt' want het advies is inhoudelijk niet makkelijk te doorgronden en wat budgetten betreft een zoekplaatje. Er worden in theater, dans en muziek onder de titel 'voorziening' allerlei nieuwe samenwerkingsconstructies geïntroduceerd waarvan in het vage blijft of dat uiteindelijk tot een organisatie moet leiden en wie van beide overheden daarin de belangrijkste stem gaat krijgen. Kortom vragen genoeg. Een belangrijke vraag is natuurlijk wat deze consoliderende strategie betekent voor de groei en bloei van het meer beweeglijke deel van de podiumkunsten dat geen vast deel uitmaakt van de culturele basisinfrastructuur en ondersteund wordt door het Fonds Podiumkunsten.

BIS en Fonds gesubsidieerd gemiddeld gelijke vermindering
Afgaand op het voor het Fonds Podiumkunsten genoteerde budget van 54 miljoen lijkt het alsof het huidige fondsgesubsidieerde landschap er goed van afkomt. Maar dat is slechts schijn. Afhankelijk van hoe je rekent is bijna een derde van dit bedrag bestemd voor verplichte nieuwe taken en instellingen die straks niet langer deel uitmaken van de BIS en waarop, gezien de budgetten die daarvoor nu beschikbaar zijn nog heel stevig door het Fonds zal moeten worden bezuinigd. Wanneer we daarvan abstraheren en alleen kijken naar de mogelijkheden voor de huidige meerjarige fondsinstellingen leert een snelle analyse van de overigens niet makkelijk te doorgronden cijfers dat deze gemiddeld genomen eenzelfde volumevermindering lijken te ondergaan als de BIS-instellingen (dertig procent). Datzelfde geldt voor alle overige subsidieregelingen bij het Fonds waarop met eenzelfde percentage bezuinigd wordt. Let wel het gaat om een gemiddelde. De werkelijke percentages in de verschillende sectoren kunnen onderling nog behoorlijk verschillen.

Theater opvallend negatieve uitschieter
Een opvallend negatieve uitschieter is bijvoorbeeld de sector theater. De Raad kiest er ondanks de bezuinigingen voor om alle acht bestaande 'toneelvoorzieningen' in de BIS te handhaven en hier en daar zelfs te versterken. Het lijkt erop dat daardoor het budget voor de Fonds gesubsidieerde gezelschappen bijna wordt gehalveerd en de bezuiniging twee keer hoger uitvalt dan in de BIS. De Raad spreekt over een bewuste keuze om het overaanbod tegen te gaan. Dat lijkt een niet erg plausibele redenering want de cijfers wijzen uit dat de fondsgezelschappen die grotendeels actief zijn in de kleine zaal een even groot publiek bereiken als de stads- en regiogezelschappen in de grote zaal. De fondsgezelschappen zijn bovendien opvallend veel vaker op de belangrijke internationale podia terug te vinden en ook nog eens kampioen in het spreiden van voorstellingen over het land. De Raad waarschuwt dat de spreiding onder zijn advies zal teruglopen. De Raad had ook andere keuzes kunnen maken. In Engeland bijvoorbeeld hebben de enorme bezuinigingen geleid tot een bewuste keuze voor het versterken van rondreizende gezelschappen en instellingen die in heel Engeland opereren. Davies (directeur Arts Council England) zegt daarover in het NRC (27 april 2011): “We geloven dat het de beste manier is om te verzekeren dat kunstinstellingen gebieden en publiek bereiken die anders geen of nauwelijks toegang zouden hebben tot kwalitatief goede kunst.”

Muziek, dans, muziektheater en festivals
Verrassend is dat de Raad zowel in de dans als in het muziektheater weer wel tot een aantal scherpe keuzes komt. In de dans worden drie BIS-gezelschappen geschrapt (Amsterdam, Groningen en Tilburg) en een deel van de jeugddans aan het Fonds toevertrouwd. In het muziektheater is in de BIS voorlopig alleen nog maar plaats voor de Nederlandse Opera. Wel moeten er in de visie van de Raad in Enschede en Maastricht twee middelgrote productiekernen blijven die mogelijk onder de hoede van het Fonds worden geplaatst. Dat laatste geldt ook voor op één na alle podiumkunstfestivals en de postacademische- en productiehuis instellingen in de muzieksector. Wanneer we de voor nieuwe taken geoormerkte gelden buiten beschouwing laten, ligt de bezuiniging op de huidige meerjarige fondsinstellingen in de muziek, dans, muziektheater en festivals weer iets onder of op het gemiddelde van dertig procent.

Verbeteringen blijven noodzakelijk
Wat meer scherpe keuzes hadden het advies niet ontsierd. Maar de koers van de Raad is gezien de disproportionele en verwoestende bezuinigingen ook weer niet helemaal onbegrijpelijk. Het lijkt erop alsof de Raad in afwachting van betere tijden in ieder geval de fundamenten van het cultuurgebouw zo veel mogelijk heeft willen ontzien. En misschien, wie zal het zeggen, hoopt de Raad dat de politiek door de breed gedeelde pijn gedeeltelijk op zijn schreden terugkeert. Toch moet het ons niet verhinderen kritisch op ons zelf te blijven en verbeteringen aan te brengen waar ze noodzakelijk en urgent zijn. De Raad geeft daar zelf al een aantal aanzetten voor. Wat de toekomst van het Fonds betreft, blijft onze missie om het beter te maken in de podiumkunsten dan ook het uitgangspunt. Dat betekent onverminderd scherpe keuzes, een bredere kijk dan alleen artistieke kwaliteit en meer aandacht voor het cultureel ondernemerschap van zowel makers als podia om wat gemaakt wordt ook beter aan de man te brengen. Binnen enkele weken zullen we o.a. langs deze lijnen onze visie op het Raadsadvies aan de Staatssecretaris en politiek kenbaar maken.