Uitspraak Raad van State

Vanmorgen ontvingen wij de uitspraak van de Raad van State inzake de Theatercompagnie. Wij gingen bij dit hoogste rechtscollege in beroep omdat wij zekerheid wilden over de houdbaarheid van de regels die wij hebben om (de schijn van) belangenverstrengeling in de advisering te voorkomen. Die regels (zie artikel 9 hieronder) gebruikten wij en andere beoordelaars al lange tijd zoals o.a. de Raad voor Cultuur bij de vierjaarlijkse cultuurnota-beslissingen.

We hadden het zeker na de relatief korte zitting van de Raad van State al een beetje zien aankomen. Het is van nu af aan niet langer voldoende als een adviseur die (als directeur) belang heeft bij een aanvraag zich bij de behandeling van die aanvraag verschoont. De nieuwe realiteit is dat zo'n adviseur helemaal geen deel mag uitmaken van de commissie.

Positief is dat de uitspraak op geen enkele manier twijfel zaait over de vraag of er in werkelijkheid sprake is geweest van belangenverstrengeling. Het gaat alleen om de schijn van belangenverstrengeling die voortkomt uit de gehanteerde werkwijze. De betrokken adviseur valt dus echt helemaal niets te verwijten.

Maar het blijft natuurlijk enorm schrikken dat regels die sinds jaar en dag golden nu met terugwerkende kracht onvoldoende worden bevonden. Een belangrijke vraag is wat en hoe breed de consequenties van deze uitspraak zijn voor het subsidiesysteem. Bijvoorbeeld de vraag waar de precieze grens ligt bij de vaststelling van een belang. Die vraag kunnen wij als Fonds Podiumkunsten niet alleen beantwoorden. Duidelijk is dat het een stuk moeilijker zal worden om commissies te bemannen. Vooral de commissies die de vierjarige subsidies behandelen.

Voor het overige zullen we in overleg met andere fondsen en de Raad voor Cultuur tot een nieuwe werkwijze zien te komen. Gelukkig waren de gezamenlijk publieke cultuurfondsen al bezig om alle integriteitsregels op een rijtje te zetten om tot een meer gemeenschappelijke aanpak te komen. Van nu af aan is deze uitspraak daarin een harde randvoorwaarde.

Daarnaast vroeg de Tweede Kamer de minister naar aanleiding van deze zaak om een breed onderzoek naar de waarborgen in de cultuur tegen belangenverstrengeling. Nu de definitieve uitspraak er ligt zal het vermoedelijk niet lang meer duren voor de nieuwe bewindspersoon hierover naar buiten treedt. En tenslotte is er naar aanleiding van deze zaak een veel fundamenteler debat over kunstbeoordeling ontstaan. Een debat dat wat mij betreft verdere voortzetting verdient.

Maar de meest brandende vraag is natuurlijk wat dit nu betekent voor de Theatercompagnie die wij overigens met deze voor hen gunstige uitspraak feliciteren. Ook het antwoord op die vraag moeten we U nog even schuldig blijven. Het lijkt ons goed om eerst de uitspraak goed te bestuderen en direct met de Theatercompagnie te spreken voordat we met een publieke reactie komen. Wordt vervolgd.

Beluister het NOS radio-interview over deze zaak >

Artikel 9. Integriteit

• 9.1 Indien in een adviescommissievergadering kwesties aan de orde komen, waarbij een adviseur middellijk of onmiddellijk een eigen belang heeft, of kan hebben of wanneer het gaat om belangen van rechtspersonen waarbij hij als lid van het bestuur, adviseur of commissaris of functionaris is betrokken, dan woont hij de beraadslaging en besluitvorming over het desbetreffende onderwerp niet bij. Het is de plicht van de adviseur om dit onverwijld aan de secretaris mede te delen. Het is de taak van de secretaris om dit gedurende het beoordelingsproces strikt te bewaken.
• 9.2 Bij aanvang van iedere adviescommissievergadering controleert de secretaris middels een standaardformulier of de betrokken adviseurs een belang hebben bij de beraadslaging en besluitvorming. Bij twijfel besluit het bestuur.
• 9.3 De adviescommissies doen van een situatie, genoemd in het eerste lid, mededeling in het advies.
• 9.4 Adviseurs melden jaarlijks hun functies en nevenfuncties aan het Fonds